109 total views

Η κατάθλιψη αποτελεί μία από τις πιο συχνές και επιβαρυντικές ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως. Παρότι συχνά αντιμετωπίζεται ως μία ενιαία κλινική κατάσταση, στην πραγματικότητα εκδηλώνεται με διαφορετικές μορφές. Δύο από τις σημαντικότερες είναι η μονοπολική κατάθλιψη και η διπολική κατάθλιψη. Παρά το γεγονός ότι οι δύο μορφές μοιράζονται βασικά συμπτώματα, η διαφοροποίησή τους είναι απαραίτητη για τη σωστή διάγνωση, θεραπεία και μακροχρόνια πορεία της διαταραχής.


Τι είναι η Μονοπολική Κατάθλιψη;


Η μονοπολική κατάθλιψη, γνωστή και ως Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή, χαρακτηρίζεται από σταθερά χαμηλή διάθεση, έντονο αίσθημα θλίψης, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες και σημαντική μείωση ενέργειας.

Τα συμπτώματα μπορεί επίσης να περιλαμβάνουν διαταραχές στον ύπνο (υπνηλία ή αυπνία), αλλαγές στην όρεξη, δυσκολίες συγκέντρωσης (διάβασμα βιβλίου, παρακολούθηση μίας συζήτησης ή μίας σειράς) και μειωμένη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή.

Τι είναι η Διπολική Κατάθλιψη;


Η διπολική κατάθλιψη εμφανίζεται στο πλαίσιο της Διπολικής Διαταραχής, μιας ψυχικής διαταραχής που χαρακτηρίζεται από εναλλαγές ανάμεσα σε καταθλιπτικά επεισόδια και περιόδους μανίας ή υπομανίας και ενδιάμεσες περιόδους χωρίς διακυμάνσεις. Κατά τη φάση της κατάθλιψης, τα συμπτώματα μοιάζουν πολύ με εκείνα της μονοπολικής κατάθλιψης.

Ωστόσο, η ύπαρξη μανιακών ή υπομανιακών επεισοδίων διαφοροποιεί σημαντικά την πορεία της νόσου και καθορίζει διαφορετική θεραπευτική στρατηγική, με έμφαση στην επίτευξη μίας προοδευτικά σταθερής διάθεσης χωρίς την επικινδυνότητα να προκληθεί κάποιο μανιακά ή υπομανιακά επεισόδια.

Κύριες Διαφορές ανάμεσα στη Μονοπολική και τη Διπολική Κατάθλιψη

  1. Εναλλαγές διάθεσης
     Μονοπολική κατάθλιψη: σταθερά χαμηλή διάθεση χωρίς επεισόδια μανίας/ υπομανίας
     Διπολική κατάθλιψη: αποτελεί μέρος κυκλικών διακυμάνσεων μεταξύ κατάθλιψης και μανίας/υπομανίας.
  2. Ηλικία εμφάνισης
     Η μονοπολική κατάθλιψη εμφανίζεται συχνότερα στις ηλικίες 20–30 ετών, αν και μπορεί να προκύψει σε οποιαδήποτε ηλικία.
     Η διπολική κατάθλιψη συνήθως εκδηλώνεται νωρίτερα, συχνά μεταξύ 16–25 ετών.
  3. Φύλο
     Η μονοπολική κατάθλιψη παρατηρείται συχνότερα στις γυναίκες, περίπου διπλάσια σε σχέση με τους άντρες.
     Η διπολική κατάθλιψη παρουσιάζει παρόμοια συχνότητα σε άντρες και γυναίκες.
  4. Θεραπευτική προσέγγιση
    Και οι δύο καταστάσεις απαιτούν συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας, συνήθως με προσεγγίσεις όπως η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT). Ωστόσο, στην διπολική διαταραχή δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη ρύθμιση των μανιακών/ υπομανιακών επεισοδίων και στη σταθεροποίηση της διάθεσης, με εξειδικευμένα φαρμακευτικά σχήματα.

Πρόσθετες Διαφορές: Συχνότητα και Ψυχοκινητική
Επιβράδυνση


Παρότι η μονοπολική και η διπολική κατάθλιψη μοιράζονται κοινά συμπτώματα, διαφέρουν σημαντικά στη συχνότητα εμφάνισης των επεισοδίων και στην ένταση της ψυχοκινητικής επιβράδυνσης. Στη μονοπολική κατάθλιψη τα επεισόδια τείνουν να είναι πιο αραιά, ενώ στη διπολική κατάθλιψη εμφανίζονται συχνότερα, συχνά σε συνδυασμό με φάσεις μανίας ή υπομανίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις διπολικής διαταραχής παρατηρείται ταχεία εναλλαγή φάσεων, γεγονός που επιβαρύνει τη λειτουργικότητα του ατόμου.


Η ψυχοκινητική επιβράδυνση εμφανίζεται και στις δύο μορφές κατάθλιψης, ωστόσο στη διπολική κατάθλιψη μπορεί να είναι εντονότερη και ταχύτερη. Το άτομο μπορεί να βιώνει σημαντική δυσκολία στη σκέψη, στην παραγωγή ομιλίας και στη σωματική κίνηση, συχνά με συνολική επίπτωση στην καθημερινή λειτουργικότητα.

Φαρμακευτική Θεραπεία


Η φαρμακευτική θεραπεία αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης και των δύο μορφών κατάθλιψης, με σημαντικές όμως διαφοροποιήσεις. Στη μονοπολική κατάθλιψη χρησιμοποιούνται κυρίως αντικαταθλιπτικά, τα οποία συμβάλλουν στη ρύθμιση της διάθεσης και στη βελτίωση της λειτουργικότητας.


Στη διπολική κατάθλιψη η θεραπεία είναι πιο σύνθετη, καθώς απαιτείται σταθεροποίηση της διάθεσης. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται σταθεροποιητές διάθεσης (λίθιο, άτυπα αντιψυχωτικά), ενώ η χρήση αντικαταθλιπτικών γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή και συνήθως μόνο σε συνδυασμό με σταθεροποιητή, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος πρόκλησης μανιακού επεισοδίου.

Ψυχοθεραπευτική Αντιμετώπιση


Η ψυχοθεραπεία παίζει καθοριστικό ρόλο και στις δύο μορφές κατάθλιψης. Στη μονοπολική κατάθλιψη η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), η Διαπροσωπική Θεραπεία (IPT) και η Συμπεριφορική Κινητοποίηση αποτελούν ιδιαίτερα αποτελεσματικές προσεγγίσεις. Στη διπολική διαταραχή η ψυχοθεραπεία επικεντρώνεται τόσο στη διαχείριση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων όσο και στη σταθεροποίηση των κύκλων διάθεσης.

Η ψυχοεκπαίδευση αποτελεί βασικό στοιχείο και βοηθά το άτομο να αναγνωρίζει έγκαιρα τα σημάδια υποτροπής, ενώ η Συμπεριφορική Κινητοποίηση βοηθά στη σταδιακή ενίσχυση δραστηριοτήτων και ρουτίνας.

Ομοιότητες ανάμεσα στη Μονοπολική και τη Διπολική Κατάθλιψη

Παρά τις σημαντικές διαφορές τους, οι δύο μορφές κατάθλιψης παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά. Και στις δύο περιπτώσεις το άτομο μπορεί να βιώσει:

  • παρατεταμένη θλίψη ή κενού,
  • απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης,
  • κόπωση και μειωμένη ενέργεια,
  • αλλαγές στον ύπνο και την όρεξη,
  • μειωμένη συγκέντρωση ή διστακτικότητα στη σκέψη,
  • μειωμένη αυτοεκτίμηση, ενοχές ή αίσθημα ανεπάρκειας.

Οι ομοιότητες αυτές συχνά δυσχεραίνουν τη διάκριση ανάμεσα στη μονοπολική και τη διπολική κατάθλιψη, καθιστώντας αναγκαία την προσεκτική κλινική αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.

Συμπέρασμα


Παρότι η μονοπολική και η διπολική κατάθλιψη παρουσιάζουν κοινά συμπτώματα, αποτελούν διακριτές ψυχικές διαταραχές με διαφορετική αιτιολογία, θεραπευτικές ανάγκες, κλινική διαχείριση, φαρμακευτική αγωγή, πορεία και πρόγνωση . Η σαφής κατανόηση των διαφορών τους συμβάλλει στην έγκαιρη αναγνώριση και στη βέλτιστη διαχείριση των ψυχικών συμπτωμάτων, προάγοντας την καλύτερη πρόγνωση και ποιότητα ζωής των ατόμων που τις αντιμετωπίζουν.

Πηγές:

  • Grande, I., Berk, M., Birmaher, B., & Vieta, E. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561–1572. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00241-X
  • Malhi, G. S., & Mann, J. J. (2018). Depression. The Lancet, 392(10161), 2299– 2312. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31948-2 
  • Muneer, A. (2016). Staging models in bipolar disorder: A systematic review of the literature. Clinical Psychopharmacology and Neuroscience, 14(2), 117– 130. https://doi.org/10.9758/cpn.2016.14.2.117

Συγγραφείς:

Σταματίνα Καλμούκη, φοιτήτρια ψυχολογίας, Deree The American college of Greece. Εκπαιδευόμενη στο πρόγραμμα κλινικής πρακτικής του BipolarLab.edu.gr

Μαριάννα Τσαντο΄ύ, Ψυχολόγος, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ψυχολόγος του BipolarLab.com.

Δρ. Ιωάννης Γ. Μάλλιαρης, Ψυχολόγος, Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας, Institute of Psychiatry, King’s College London – Επιστημονικός Υπεύθυνος του BipolarLab.com και της ΕΔΟ. Πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής & Εκπαιδευτής στη Γνωσιακή – Συμπεριφορική Θεραπεία από το Beck Institute της Αμερικής. (Beck Institute CBT Certified Clinician (BICBT-CC))